Pas op: emoties kosten geld

... minuten lezen luister

13 juli 2017

Het Economisch Bureau van ING doet al jaren onderzoek naar het financiële gedrag van consumenten in Europa en de VS. De resultaten zijn consistent en zorgwekkend. Voor banken is er hier werk aan de winkel, aldus ING-econoom Ian Bright.

Misplaatst optimisme leidt tot overmoed en in combinatie met financiële kwetsbaarheid kan dit gevaarlijke situaties opleveren.

Misplaatst optimisme leidt tot overmoed en in combinatie met financiële kwetsbaarheid kan dit gevaarlijke situaties opleveren.

directeur <br>Group Research ING

directeur
Group Research ING

Zes jaar onderzoek naar financieel gedrag in Europa en de VS bracht een aantal zorgwekkende feiten aan het licht over mensen en geld.

Hieronder de belangrijkste conclusies.

Voor veel mensen is het kantje boord

Ongeveer één op de drie mensen in Europa heeft geen direct beschikbaar spaargeld. Zelfs in Duitsland - toch het land van de grootste spaarders - heeft 30 procent helemaal geen spaargeld (pensioenplannen niet meegerekend).

Na het eerste ING International Survey in 2012 dachten we dat deze resultaten in lijn met de economische omstandigheden wel zouden verbeteren. Maar vijf jaar later zijn nog steeds veel mensen financieel kwetsbaar.

Van de mensen die wel spaargeld hebben, heeft vier op de tien minder dan drie maanden nettoloon op de rekening staan. Dergelijke spaarders zijn niet arm, maar toch financieel kwetsbaar. Zij zijn niet in staat om onverwachte kosten op te vangen zonder schulden te maken of drastisch te bezuinigen.

Velen zitten in de ontkenningsfase

In Europa heeft 28 procent (49 procent in de VS) van de mensen zowel spaargeld als schulden. En dan bedoelen we niet de hypotheek, maar bijvoorbeeld rood staan, een creditcardschuld of een persoonlijke lening. Een dure gewoonte: een Brits onderzoek schat dat een huishouden gemiddeld 650 pond per jaar verliest door op deze manier met spaargeld en schulden te goochelen.

Daar kan een goede reden voor zijn, maar persoonlijk betwijfel ik of er echt over is nagedacht. In Europa 19 procent weet van de mensen niet hoeveel rente ze krijgen op een spaarrekening, en 27 procent weet niet hoeveel rente zij betalen op schulden. Tien procent weet niet eens hoeveel schulden ze hebben.

En het wordt nog erger. In 2017 gaf acht procent van de mensen zonder spaargeld aan dat ze daar geen probleem mee hebben. En uit een onderzoek door de Amerikaanse Federal Reserve uit 2016 bleek dat 69 procent van de Amerikanen tevreden is over hun spaargeld, ondanks dat velen niet in staat zijn een onverwachte rekening van 400 dollar te betalen zonder iets te moeten verkopen of geld te moeten lenen.

Modderen we maar aan?

Ach, kun je zeggen, mensen zijn nu eenmaal irrationele wezens. Maar ik denk dat mensen maar wat aanmodderen, en er niet bij stilstaan hoe ze het meeste uit hun geld kunnen halen.

Onderzoek wijst ook uit dat mensen de neiging hebben om verontrustende informatie, en vooral slecht nieuws, te negeren, het zogenoemde struisvogeleffect. Misplaatst optimisme kan echter leiden tot overmoed. Samen met financiële kwetsbaarheid vormt dat een gevaarlijke combinatie.

Wereldwijd gezien weet ongeveer een derde van de mensen niet precies hoe het zit met rente, hypotheken en beleggingen. Dit pleit ervoor om op scholen meer te doen aan financiële voorlichting.

Maar goed kunnen rekenen is niet genoeg

Wat het moeilijk maakt is dat mensen sociale wezens zijn, en beïnvloed worden door wat anderen in hun omgeving doen en welke informatie ze ontvangen.

Een voorbeeld uit ons onderzoek: Mensen zijn eerder geneigd om de stelling "de huizenprijzen dalen nooit" te geloven als de huizenprijzen in de voorgaande jaren zijn gestegen, ondanks een aanzienlijke daling in de jaren daar weer voor. Een kort geheugen en vooroordelen spelen daarbij een rol.

We willen een huis kopen, ook als de prijzen te hoog zijn, omdat we denken: "het kan niet zo zijn dat iedereen het mis heeft". De financiële gevolgen kunnen desastreus zijn.

Wat moeten banken hieraan doen?

Voor banken is hier werk aan de winkel. Dankzij nieuwe technologieën kunnen banken producten ontwikkelen waarin lessen uit de gedragswetenschap zijn meegenomen. Zo kunnen mobiel bankieren-apps mensen snel waarschuwen als er roodstand dreigt op hun rekening.

Banken moeten hun producten en diensten zo ontwikkelen dat mensen geen producten kiezen die te riskant voor ze zijn. Hiervoor is meer nodig dan mensen in de ‘juiste’ richting duwen, het vraagt om betere communicatie over de mogelijke valkuilen.

Door mensen uit de financiële problemen te houden, bouwen banken vertrouwen op. Dit bevordert langdurige relaties met hun klanten en dat is voor beide partijen gunstig.

Bij ING werken we er hard aan om duidelijke, eenvoudige en slimme bankproducten te ontwikkelen. En als ik zo kijk naar onze onderzoeksresultaten, kunnen we maar beter opschieten.

Dit is een samenvatting van de bijdrage van Ian Bright en gedragswetenschapper Nathalie Spencer aan de jaarlijkse Behavioural Economics Guide 2017.

Verwante artikelen

Terug naar boven